Akaryakıt Fiyatları Neden Sürekli Değişiyor?

Akaryakıt Fiyatları Neden Sürekli Değişiyor?

Akaryakıt fiyatları, ülke ekonomisi içinde her türlü ürün ve hizmetin maliyetini etkileyecek düzeyde bir öneme sahiptir. Özellikle araç kullanıcılarının yakından takip ettiği bir konu olan akaryakıt fiyatları sürekli bir değişim içinde. Son zamanlardaki bu değişimin en büyük sebeplerinden biri döviz kur fiyatlarının sürekli dalgalanması. Ülkemizde bu dalgalanmanın akaryakıt fiyatları üzerinde etki etmemesi ve pompa satış fiyatının sabit kalması için Eşel Mobil Sistemi’nin uygulanıyor. Hadi gelin hep beraber bu Akaryakıt fiyatları nasıl oluşur? Eşel Mobil Sistemi nedir? Eşel Mobil Sistemi’nin akaryakıt fiyatları üzerindeki etkisi nedir? sorularının cevaplarını bulalım.

Akaryakıt Fiyatları Nasıl Oluşur?

Ülkemizde 1 Ocak 2005 tarihinde Petrol Piyasası Kanunu gereğince yeni bir sisteme geçildi. Serbest Fiyatlandırma Sistemi ile akaryakıt sektöründe olan dağıtım firmaları, farklı fiyat politikalarına göre depo satış fiyatlarını belirlemede özgür hale geldiler. Ayrıca bu uygulama ile birlikte bayiler de akaryakıt dağıtım şirketlerinin kendilerine tavsiye edilen tavan satış fiyatını uygulayabilmekte serbesttirler. İsterlerse bulundukları bölgedeki rekabet ortamına göre kendi pompa satış fiyatlarını belirleyebilirler.

Ülkemizde akaryakıt fiyatları üç temel üzerinden belirleniyor. Bunlar:

• Rafineri Satış Fiyatı

Rafineri, ham petrolün işlenerek benzin, motorin ve diğer yakıt türleri haline gelmesini ve bu ürünleri tüketicinin hizmetine sunan tesislerdir. Ülkemizde rafineri satış fiyatı oluşturulurken gümrüksüz rafineri fiyatının üzerine Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ve Enerji Piyasası Kurumu (EPDK) payı da eklenir. Gümrüksüz rafineri fiyatı CIF Akdeniz ürün fiyatları anlamına gelir. Akdeniz – İtalyan piyasasında yayınlanır ve Türkiye de bu piyasayı günlük olarak takip eder.  Günlük CIF Akdeniz ürün fiyatları ve günlük dolar kuru takibi yapılarak, gümrüksüz rafineri tavan satış fiyatı, belli bir fiyat değişim farkında oluşur.

ÖTV, devletin her ürün üzerinden maktu veya oransal olarak belirlediği bir harcama vergisidir. Akaryakıt için belirlediği güncel ÖTV değeri TL/lt bazında benzin türleri için 2,3765 TL/lt, motorin türleri için 1,6940 TL/lt’dir.

EPDK payı, ulusal petrol stoğunun tamamlayıcı kısmının tutulabilmesi için tüketici fiyatlarına ilave edilen rakamlardır. Benzin türleri ve motorin türleri için 0,00482 TL/lt’dir.

• Depo Satış Fiyatı

Rafineriden çıkan ürünler tüketiciye ulaşmadan önce akaryakıt dağıtım şirketleri tarafından alınır. Bu ürünleri satın alan marka kendi marjını ve servis ücretini rafineri satış fiyatının üzerine ekleyerek depo satış fiyatını oluşturur. Markalar buradan elde edilen karı yeni istasyonlar yapmada, tesis bakımlarında ve pazarlama gibi faaliyetlerde kullanmakta.

• Pompa Satış Fiyatı

Depodan çıkan ürünler bayilere ulaşır. Burada bayilerin masrafları ve lojistik giderleri eklenir ve pompa satış fiyatı oluşur. Bölgeden bölgeye fiyat farklılıkları görülmesinin sebebi bayiler akaryakıt dağıtım şirketlerinin kendilerine tavsiye edilen tavan satış fiyatını uygulamakta veya bölgedeki rekabet ortamına göre kendi pompa satış fiyatlarını belirlemekte özgür olmaları.

Eşel Mobil Sistemi Nedir?

Fransızcası “échelle mobile“ kelimesinden dilimize geçmiş eşel mobilin Türkçe anlamı hareketli ölçektir.  Eşel Mobil Sistemi ücretlilerin enflasyondaki artışı göre kendiliğinden ayarlanabilen ve ücretlilerin satın alma gücünü korumak isteyen bir sistemdir. Böylelikle ücretlilerin ücret artışları otomatik olarak güncellenecektir. Akaryakıt fiyatlarının sürekli değişmesinin önüne geçilmesi için Eşel Mobil Sisteminin bu sektörde uygulanmaktadır.

Eşel Mobil Sistemi’nin Akaryakıt Fiyatları Üzerindeki Etkisi Nedir?

Son dönemlerde döviz kurundaki dalgalanmalar doğrudan olarak akaryakıt fiyatlarını etkilemekte. Türkiye bu dalgalanmaların önüne geçebilmek ve pompa satış fiyatında sabit ücreti koruyabilmek için Akaryakıtta Eşel Mobil Sistemi’ni uyguluyor. Bu sistem ile beraber kur farkından dolayı artan akaryakıt fiyatlarının ÖTV’den karşılanması amaçlanıyor. Örnek verecek olursak pompa satış fiyatımız 6 lira olsun. Akaryakıta 15 kuruş zam geldiğinde otomatik olarak ÖTV’den 15 kuruş indirim uygulanıyor. Böylelikle fiyat artışı tüketiciye yansımıyor ve benzin fiyatı hep 6 lirada sabit kalıyor. Tersi bir durumda sistem kendi kaybını koruyor. Yani benzin 15 kuruş indiğinde ÖTV 15 kuruş geri zamlanıyor. Fiyat yine 6 lirada sabit kalarak kaybını kapamamaya çalışıyor.

Ancak ülkemizde kur fiyatları hep yukarı doğru seyrediyor ve ÖTV gelirlerinin toplam vergi gelirleri içerisindeki yeri büyük. Sürekli artan akaryakıt fiyatlarının ÖTV ile karşılanması güç. Bu nedenle zaman zaman Eşel Mobil Sistemi’nden kaynaklı ÖTV kaybını telafi edebilmek için yüksek ÖTV ayarlamaları yapılıyor.  İlk defa 17 Mayıs 2018 tarihinde başlanan bu uygulama 2019 başlarında kaldırıldı. Daha sonra tekrar 10 Nisan 2019 tarihinden itibaren kademeli olarak uygulanmaya başladı.  

Gelir İdaresi Başkanlığı bu konuyla alakalı istatistik ve veri yayınlamıyor. Enerji Petrol Gaz İkmal İstasyonları İşveren Sendikası (EPGİS) verilerine göre 27 Mayıs itibariyle 2019 yılı devletçe karşılanan akaryakıt tutarı 1.32 milyar TL. Yine EPGİS verilerine göre bu 1.32 milyar TL’nin 107 milyon TL’si benzin, 1.08 milyar TL’si motorin, 130 milyon TL’si ise otogaz olmuştur.

Güncel akaryakıt fiyatlarına buradan ulaşabilirsiniz.